Podejrzany w sprawie karnej - co robić i czego się spodziewać?

Kim jest osoba podejrzana, podejrzany i oskarżony?

Jeśli istnieje podejrzenie, że mogłeś popełnić przestępstwo, warto najpierw ustalić Twój status procesowy. To ma kluczowe znaczenie dla przysługujących Ci praw i obowiązków.

• Osoba podejrzana - to osoba, wobec której istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa, ale nie przedstawiono jeszcze zarzutów. Nie jest stroną postępowania karnego.
• Podejrzany - to osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów lub która została przesłuchana w tym charakterze. Od tej chwili nabywa status strony w postępowaniu.
• Oskarżony - to osoba, przeciwko której wniesiono akt oskarżenia do sądu lub wobec której złożono wniosek o skazanie bez przeprowadzania rozprawy albo warunkowe umorzenie postępowania.

Pamiętajmy, że nie każda osoba podejrzana zostaje oskarżona. Czasem postępowanie kończy się na etapie przygotowawczym.

Etapy postępowania karnego - krok po kroku

Etapy postępowania karnego

Powyżej przedstawiamy graficzną reprezentację typowego przebiegu postępowania karnego, oczywiście możliwe są różne konfiguracje, które nie zostały uwzględnione na diagramie.

Etapy w skrócie:

1. Postępowanie przygotowawcze
2. Postępowanie przejściowe
3. Postępowanie główne
4. Postępowanie apelacyjne
5. Postępowanie wykonawcze

Całą procedurę rozpoczyna więc postępowanie przygotowawcze, które ma spełnić trzy funkcje. Do najważniejszych funkcji zaliczamy:

• Funkcję przygotowawczą, która polega na zbieraniu i utrwalaniu materiału dowodowego, na podstawie którego oskarżyciel podejmie decyzję w przedmiocie istnienia wystarczającej podstawy do wniesienia aktu oskarżenia.

Pozostałe dwie są akcesoryjne:

• funkcja profilaktyczna oraz
• funkcja względnie prejudycjalna.

Postępowanie przygotowawcze może przybrać formę śledztwa lub dochodzenia, przy czym obie te formy mają równorzędny status prawny. Obowiązujący w Polsce model postępowania przygotowawczego oparto na rozwiązaniu przyjętym w modelu radzieckim, w którym śledztwo zarezerwowane jest dla spraw o większej wadze lub stopniu skomplikowania, natomiast dochodzenie stosuje się w sprawach o mniejszym ciężarze gatunkowym.

Postępowanie przygotowawcze dzieli się na postępowanie prowadzone w sprawie (in rem) oraz przeciwko podejrzanemu (in personam). Postępowanie in rem rozpoczyna się z chwilą wydania postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia bądź - w wypadkach niecierpiących zwłoki - z chwilą podjęcia czynności w niezbędnym zakresie jeszcze przed wydaniem takiego postanowienia, i trwa do momentu wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów bądź przystąpienia do przesłuchania osoby w charakterze podejrzanego. Natomiast postępowanie in personam wszczynane jest z chwilą formalnego przedstawienia zarzutów lub rozpoczęcia przesłuchania osoby jako podejrzanego.

Przedstawienie zarzutów

W chwili przedstawienia zarzutów rozpoczyna się postępowanie przygotowawcze in personam i osoba uzyskuje status podejrzanego. Na przedstawienie zarzutów składają się następujące czynności:

• Sporządzenie postanowienia o przedstawieniu zarzutów. Musi ono zawierać wskazanie podejrzanego, dokładne określenie zarzucanego czynu i jego kwalifikację prawną.
• Niezwłoczne ogłoszenie jego treści podejrzanemu oraz pouczenie go o prawach i obowiązkach.
• Przesłuchanie podejrzanego, chyba że nie jest to możliwe. Pamiętajmy, że bez ogłoszenia postanowienia podejrzanemu przesłuchanie jest niedopuszczalne, chyba że zachodzi jeden z wyjątków przewidzianych przez prawo.
• Pouczenie podejrzanego o prawie żądania, do czasu zawiadomienia go o terminie zaznajomienia z materiałami śledztwa, podania mu ustnie podstaw zarzutów, a także sporządzenia uzasadnienia na piśmie.
• Sporządzenie takiego uzasadnienia i doręczenie go podejrzanemu i ustanowionemu obrońcy.

Zakończenie postępowania przygotowawczego

Postępowanie przygotowawcze może zakończyć się w następujący sposób:

• Wniesienie aktu oskarżenia do sądu.
• Wniesienie do sądu wniosku o wydanie na posiedzeniu wyroku skazującego i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych środków.
• Umorzenie śledztwa lub dochodzenia.
• Umorzenie dochodzenia i wpisanie sprawy do rejestru przestępstw.
• Wniosek do sądu o warunkowe umorzenie postępowania.
• Wniosek do sądu o umorzenie postępowania i zastosowanie środków zabezpieczających.

FAQ

1. Czy mogę nie wiedzieć, że jestem osobą podejrzaną?

Tak. Osoba podejrzana nie jest formalnie informowana o swoim statusie, ponieważ nie jest jeszcze stroną postępowania.

2. Czy mam obowiązek stawić się na wezwanie organów ścigania jako osoba podejrzana?

Co do zasady tak - jeżeli wezwanie wskazuje, że stawiennictwo jest obowiązkowe. Wezwanie określa, w jakim charakterze jesteś wzywany (najczęściej jako świadek), czy musisz się stawić i jakie są skutki niestawiennictwa. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo może skutkować karą porządkową, a nawet zatrzymaniem i przymusowym doprowadzeniem. Przed stawiennictwem warto skonsultować się z adwokatem.

3. Kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata?

Najlepiej od razu - już jako osoba podejrzana możesz potrzebować wsparcia, aby nie pogorszyć swojej sytuacji procesowej.